Anksiyete, yaklaşmakta olan tehdit veya stres unsuruna karşı korku, kaygı ve huzursuzluk gibi duyguların ani ve yoğun bir şekilde yaşandığı psikolojik bir bozukluktur. Bu bozukluklar, kişinin günlük yaşantısını ve genel yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Anksiyete bozukluklarının anlaşılması ve etkili bir şekilde yönetilmesi, bireylerin hem fiziksel hem de psikolojik sağlıklarını korumak açısından kritik öneme sahiptir.
Nedenleri:
Anksiyete pek çok farklı sebeple ortaya çıkabilir ama genellikle birden fazla stresörün bir araya gelmesi sonucu oluşur. Anksiyete atağı bir defa olabileceği gibi atakların kronik bir duruma gelmesi de mümkündür. Okul, iş yeri, aile ve sosyal ortamdaki problemler, ilişki problemleri ve yaşanan travmatik olaylar hastalığın başlıca etmenleri arasında yer alır. Anksiyetenin temel tetikleyicileri arasında çevresel stres faktörleri, genetik yatkınlıklar, diğer hastalıklara bağlı komplikasyonlar ve beyin kimyasındaki düzensizlikler sayılmaktadır. Bunlara dahil olarak biyolojik ve psikolojik faktörler de başlıca anksiyete nedenleri arasında sayılmaktadır.
• Genetik: Aile bireylerinde, yakın akrabalarda anksiyete veya farklı zihinsel sorunların varlığı anksiyete görülmesini tetikleyebilir.
• Nörokimyasal değişimler: Beyin sinir hücreleri arasında kimyasal iletişim vardır. Bazı çalışmalara beynin korku, kaygı gibi duyguları kontrol eden bölümlerindeki kimyasal iletimde meydana gelebilecek aksaklıkların da anksiyeteye neden olabileceğini öne sürmektedir
• Stres: Kaygı bozukluklarının en temel nedeni strestir. Gün içerisinde maruz kalınan iş, özel veya sosyal yaşamdaki yoğun stres, uzun süren kaygı bozukluklarına neden olmaktadır.
• Bazı kronik hastalıklar: Diyabet, kalp, akciğer, kronik ağrı ve astım gibi hastalıklar, anksiyeteye benzer semptomlara neden olabilir veya var olan anksiyeteyi tetikleyerek daha da kötüleşebilir.
• İlaçlar: Özellikle uzun süreli kullanılan bazı ilaçların yan etkisi olarak anksiyete görülebilir.
Belirtileri:
• Gergin ve huzursuz hissetmek
• Kalp atışında artış yaşanması
• Aşırı ve ani terleme
• Titreme
• Endişe ve korku dışında hiçbir olaya veya duyguya odaklanamama
• Kişiyi etkileyen olay veya ortamdan kaçınma dürtüsü
• Nefes darlığı
• Ağız kuruluğu
• Kas krampları
• Baş dönmesi
• Mide bulantısı
Anksiyete Türleri:
• Yaygın anksiyete bozukluğu: Günlük hayatta karşılaşılan sağlık, para, iş ve aile gibi rutin sorunlar bile bu kişilerde aşırı kaygı ve endişeye neden olur. Genellikle depresyon ile görülen bir türdür. Endişe kontrol altına alınamaz. En az 6 ay boyunca her gün aynı şiddette tepkiler devam eder. Huzursuzluk, konsantrasyon problemi ve uykusuzluk en yaygın belirtileridir.
• Panik atak: Çok kısa süre içerisinde şiddetlenerek artan yoğun endişe, kaygı, korku ve terör duygularının birkaç dakika boyunca sürekli tekrar etmesi şeklinde görülen bir anksiyete türüdür. Panik atakta, aşırı terleme ve kalp çarpıntısı görülür. Kişi, kendisinin kalp krizi geçirdiğini ya da boğulduğunu hissedebilir. Anksiyete ile panik atak belirtileri birbirine benzese de farklı sorunlardır. Anksiyetede sürekli devam eden tedirginlik vardır ve bilinçaltında devamlı kendini hissettirir. Panik atakta kişi kendini saldırıya uğramış ve tehlikede hisseder, bayılacağını zanneder, kalbi hızlı atar ve nefesi kesilir. Ataklar birkaç dakika ya da birkaç saat sürebilmektedir.
• Sosyal kaygı bozukluğu: Utanma, çekinme, eleştirilme korkusu, olumsuz yargılanma endişesi, kişinin korku ve kaygı hissetmesidir.
• Ayrılık kaygısı bozukluğu: Evden ya da sevdiklerinden ayrı kalma korkusu ile karakterizedir.
• Travma sonrası stres bozukluğu: Yaşanılan travmatik bir olaydan sonra gelişen kaygı bozukluğudur.
• Sınav kaygısı: Öncesinde öğrenilen bilginin sınav sırasında etkili bir biçimde kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygı olarak tanımlanır. Huzursuzluk, endişe, tedirginlik, sıkıntı, başarısızlık korkusu, çalışmaya isteksizlik dikkat ve konsantrasyonda bozulma, kendine güvende azalma, yetersiz ve değersiz görme sık görülen belirtilerdir.
Tedavi Yöntemleri:
Anksiyete tedavisinin doğru biçimde yapılabilmesi için öncelikle hastanın kaygı bozukluğunun tetikleyicileri ve ortaya çıkış biçimi tespit edilmelidir. Anksiyete büyük ölçüde davranışsal terapi, psikoterapi ve çeşitli ilaçlar yoluyla tedavi edilmektedir.
• Psikoterapi: Psikoterapi uzun dönemli bir tedavi biçimidir. Kişinin anksiyetesinin boyutları, diğer bozukluklarla bir arada olup olmadığı, hangi davranış biçimlerinin aktif olduğu gibi sorulara göre anksiyete tedavisinde kullanılacak yöntem belirlenir. Amaç hastanın duygularını kendi başına yönetebileceği bir aşamaya gelmesidir. Bunun için kişinin stresle başa çıkma yöntemleri geliştirmesi ve kendi davranış kalıplarını anlaması gerekmektedir.
• Bilişsel Davranış Terapisi(BDT): Bilişsel davranış terapisi daha kısa dönemli bir terapidir. Kanıta dayalı tedavilerden birisidir. Negatif ve irrasyonel düşünce kalıplarının değiştirilmesi, panik atakların önüne geçilmesi gibi alanlarda yardımcıdır. Kişilere duygu yönetimi ile ilgili uygulanabilir beceriler kazandırılması amaçlanır.
• İlaç Tedavisi: Anksiyete bozukluklarının ilaçla tedavisinde ise antidepresanlar, sakinleştirici etkisi olmayan davranış düzenleyiciler ve kalp ritmini düzenlemek için beta blokerlar kullanılabilir.
• Diğer Tedaviler: Bunlara ek olarak, uzun süreli yüzleştirme tedavisi özellikle travma sonrası stres bozukluğu ve fobilerde etkilidir. EMDR denen göz hareketlerinin kontrolüne dayanan tedavi, yüzleştirme tedavisine benzer. Kişilerin travmatik anılarını yeni bir gözle ele almasına ve bu anıların kişilerin duygu durumları üzerindeki baskısını azaltmasına yardımcı olmak amaçlanmaktadır. Hafif anksiyete ya da gündelik hayatta karşılaşılan durumlar karşısında yaşanan kaygı ve endişe durumlarında kişiler stres yönetimi, rahatlama teknikleri, egzersiz, davranış değişiklikleri ya da sosyalleşme gibi yöntemlerle önlem alabilir. Tüm bunların yanında, kişilerin kaygı ve endişelerini paylaşabilecekleri ve duygusal destek alabilecekleri sosyal çevrelerinin olması ya da destek gruplarına katılmaları da kaygının azaltılmasında faydalı olacaktır.
Kaynakça:
• Vikipedi- Anksiyete nedir?
• Medicana- Anksiyete nedir? Tedavisi nasıl yapılır?
• Memorial- Anksiyete nedir? Anksiyete belirtileri ve tedavi yöntemleri?
• Medicalpark- Anksiyete nedir?